नीरा नदीवर खंडाळा तालुक्यातील शिरवळ वीर धरण बांधण्यात आले आहे. हे धरण खंडाळा शहरापासून 24 किलोमीटर अंतरावर असून, ते पुणे व सातारा जिल्ह्याच्या सीमेवर आहे. सातारा शहरापासून सुमारे 80 किलोमीटर अंतरावर असणाऱ्या या धरणचेकाम 1965 साली पूर्ण झाले.
या धरणाची उंची 35.81 मीटर म्हणजेच 117 फूट इतकी आहे. तर लांबी 3629 मीटर म्हणजेच 119006 फूट इतकी आहे. या धरणाची पाणी साठवण क्षमता 10.15 टी एम सी इतकी आहे. या धरणाचा उपयुक्त जलसाठा 9.39 टी एम सी इतका आहे. या पाण्याच्या सहाय्याने नऊ मेगा वॅट इतकी वीज निर्मिती करण्यात येते.या पाण्याचा जलसिंचनासाठी वापर करण्यात येतो. . जलसिंचनासाठी या धरणाला डावा आणि उजवा असे दोन कालवे आहेत, या दोन्ही कालव्यांचा वापर करून पुणे व सातारा या दोन्ही जिल्ह्यातील शेतजमिनी ओलिताखाली आल्या आहेत.
नीरा नदीची उपनदी असलेल्या वेळवंटी नदीवर ब्रिटिशांनी भाटघर हे धरण बांधले होते. हे धरण व याच्या जवळचा परिसर अतिशय रमणीय असल्यामुळे या धरण परिसरामध्ये नेहमीच पर्यटकांची गर्दी असते. भाटघर धरण पुणे जिल्ह्यातील भोर तालुक्यातील नरे या गावजवळ आहे. वेळवंटी नदीवरील हे धरण दगडी बांधकाम प्रकारातील असून याचे काम 1928 साली ब्रिटिश राजवटीमध्ये पूर्ण करण्यात आले होते. हे धरण एकदा भरले की भोर, खंडाळा, बारामती, इंदापूर, फलटण आणि सोलापूरच्या शेतीसाठी व वापरासाठी या धरणातील पाण्याचा वापर करण्यात येतो. या धरणाची उंची 190 फूट तर लांबी 5,331 फूट इतकी आहे. भाटघर धरणाची पाणी साठवण क्षमता 23.76 टीएमसी इतकी आहे. या धरणाला 81 दरवाजे आहेत, यातील 45 दरवाजे स्वयंचलित आहेत. एकूण जलसाठ्याचा विचार करता भाटघर धरणाचा महाराष्ट्रामध्ये 14 वा क्रमांक लागतो.
या धरणाच्या पाण्यावर 16 मेगा वॅट इतकी वीज निर्मिती करण्यात येते. तसेच धरणातील पाण्याचा वापर जलसिंचनासाठी सुद्धा करण्यात येतो. हे धरण निसर्ग रम्य ठिकाणी असल्यामुळे या ठिकाणी अनेक बॉलीवूड व मराठी चित्रपटांचे शूटिंग झाले आहे. पुणे शहरापासून जवळ असल्यामुळे पर्यटकांचा आवडता टुरिस्ट स्पॉट म्हणून ह्या धरणाची ख्याती आहे.
वीर धरण प्रकल्प: “धर्मशाळे”सारख्या जमिनीवर अजूनही घरांची प्रतीक्षा :
आपल्या महाराष्ट्रात, विकासाचे अनेक प्रकल्प उभे राहतात. त्यापैकीच एक आहे वीर धरण प्रकल्प भविष्यासाठी पाण्याची सोय करणे हे या प्रकल्पाचे एक महत्त्वाचे उद्दिष्ट असले तरी , या प्रकल्पाने काही प्रश्नचिन्हे उभी केली आहेत. नुकत्याच न्यूज18 लोकमतने प्रसारित केलेल्या एका व्हिडिओतून वीर धरणग्रस्त शेतकऱ्यांची व्यथा समोर आली आहे. या व्हिडिओमध्ये समोर आलेले सत्य मन हेलावणारे आहे.
घरांच्या प्रतीक्षेत वंचित शेतकरी…
सर्वात महत्त्वाचा आणि गंभीर मुद्दा म्हणजे, ज्या शेतकऱ्यांनी आपल्या जमिनी या प्रकल्पासाठी दिल्या , ते आजही आपल्या हक्काच्या घरांपासून वंचित आहेत “भविष्यासाठी पाणी चांगली गरज आहे,” असे म्हटले जाते पण, हे पाणी ज्यांच्या त्यागातून आले, त्यांनाच आजही निवारा नाही, ही एक मोठी विडंबना आहे. प्रशासन यावर काय उपाययोजना करत आहे किंवा त्यांच्यासाठी काय भूमिका घेत आहे, याबाबत स्पष्टता नाही मात्र, या शेतकऱ्यांचा घराचा प्रश्न आजही अनुत्तरित आहे .
जमिनीची ‘धर्मशाळे’सारखी स्थिती…
व्हिडिओमधील एक वाक्य तर अक्षरशः धक्कादायक आहे: “आज जमीनी मात्र या जमीनी धर्मशाला सर की स्थिति है” याचा अर्थ असा की, या शेतकऱ्यांच्या जमिनीची स्थिती एखाद्या तात्पुरत्या निवाऱ्यासारखी झाली आहे , जिथे त्यांना स्थैर्य किंवा कायमस्वरूपी हक्क मिळालेला नाही. ही केवळ जमिनीची स्थिती नसून, त्यांच्या आयुष्यातील अनिश्चिततेचे प्रतीक आहे. त्यांना त्यांच्या हक्काची जमीन अजूनही मिळालेली नाही, किंवा मिळाली असली तरी ती अजूनही पूर्णपणे त्यांच्या मालकीची झालेली नाही, असेच यातून सूचित होते .
विकास सोसायटी आणि कागदपत्रांचा गुंता…
या जमिनीच्या प्रश्नांमध्ये “विकास सोसायटी” आणि काही कागदपत्रे यांचाही उल्लेख आहे. यातून हे स्पष्ट होते की, ही केवळ एक सामाजिक समस्या नाही, तर यामागे नोकरशाही आणि कायदेशीर प्रक्रियेचाही मोठा गुंता आहे कागदपत्रांच्या पूर्ततेतील अडथळे किंवा प्रशासकीय दिरंगाई यामुळे शेतकऱ्यांचे प्रश्न अधिकच जटिल झाले आहेत.
एकंदरीत, वीर धरण प्रकल्प महाराष्ट्रासाठी पाणी उपलब्ध करत असला तरी, या प्रकल्पामुळे बाधित झालेल्या शेतकरी बांधवांचे पुनर्वसन, विशेषतः घरांचे आणि जमिनीचे प्रश्न अजूनही प्रलंबित आहेत त्यांना त्यांच्या हक्काचा निवारा आणि आपल्या जमिनीवर स्थैर्य कधी मिळणार, हाच प्रश्न आजही अनुत्तरित आहे. प्रशासनाने याकडे गांभीर्याने लक्ष देऊन, या शेतकऱ्यांना न्याय मिळवून देणे अत्यंत गरजेचे आहे, जेणेकरून विकासाच्या प्रक्रियेत कोणीही वंचित राहणार नाही.
धन्यवाद!
तुम्ही वाचत आहात वायरल वार्ता ज्या ठिकाणी आम्ही रोजच लेटेस्ट अपडेट घेऊन येतो तेव्हा वाचत रहा व्हायरल वार्ता!
Viral Varta is our best news blog for latest updates, keep searching viral varta!