स्टॅन्ली मेयर आणि त्याची पाण्यावर चालणारी कार: विज्ञान, साजिश आणि एक अनसुलझित रहस्य

प्रलोभक शेवटचे शब्द: “त्यांनी मला विष दिले!”

(Deadly Last Words: “They Poisoned Me!”)

२१ मार्च १९९८. ग्रोव्ह सिटी, ओहायो येथील एका रेस्टॉरंटमध्ये स्टॅन्ली मेयर (Stanley Meyer) त्याच्या भावासह दोन गुंतवणूकदारांसोबत जेवण करत होता. डेझर्टसाठी घेतलेल्या क्रॅनबेरी ज्यूसचा पहिला घोट घेतल्यावरच तो घाबरून उठला. घशाला हात लावून, श्वास अडकल्यासारखे करीत, तो पार्किंग लॉटमध्ये धावला. जमिनीवर कोसळताना त्याचे शेवटचे शब्द होते: “त्यांनी मला विष दिले!” .

अहवालानुसार, त्यानंतरच्या चौकशीत फ्रँकलिन काउंटी कोरोनरने हृदयविकाराचा झटका (सेरेब्रल अॅन्युरिझम) म्हणून मृत्यूचे कारण नोंदवले. टॉक्सिकॉलॉजी रिपोर्टमध्ये कोणत्याही विषाचे स्पष्ट पुरावे सापडले नाहीत. पोलिसांनी केवळ तीन महिन्यांत केस “नैसर्गिक मृत्यू” म्हणून बंद केली .

क्रांतिकारी शोध: पाणी = इंधन?

(The Revolutionary Claim: Water = Fuel?)

स्टॅन्ली मेयरचा दावा होता की त्याने एक “वॉटर फ्यूअल सेल” (Water Fuel Cell) विकसित केला आहे. हे उपकरण पाण्याचे रेणू (H₂O) विद्युतप्रवाहाद्वारे हायड्रोजन आणि ऑक्सिजनमध्ये विभाजित करते. हा हायड्रोजन इंजिनमध्ये जाळून ऊर्जा निर्माण होते, आणि बाहेर पडणारा फक्त ऑक्सिजन आणि पाण्याची वाफ असते .

त्याचा सर्वात चर्चित प्रयोग म्हणजे डून बगी (Dune Buggy) नावाची गाडी. मेयरने ठासले की ही गाडी:

१ गॅलन (३.७८ लिटर) पाण्यावर १०० मैल (१६० किमी) प्रवास करू शकते .
लॉस एंजेलिस ते न्यूयॉर्क एवढा लांबचा प्रवास केवळ २२ गॅलन (८३ लिटर) पाण्यात पूर्ण होऊ शकतो .

तांत्रिक विवाद: शास्त्रज्ञांनी हा दावा खोटा ठरवला. पाण्याचे रेणू तोडण्यासाठी लागणारी ऊर्जा ही त्यातून मिळणाऱ्या हायड्रोजनपेक्षा जास्त असते. म्हणजेच, हे ऊर्जेच्या संवर्धनाच्या नियमाला (थर्मोडायनॅमिक्स) विरोध होता .

गुन्हेगारी फिर्याद आणि “फसवणूक”चा निर्णय

(Fraud Trial and the “Scam” Verdict)

१९९६ मध्ये, मेयरवर त्याच्या गुंतवणूकदारांनी फसवणूकीची (Fraud) फिर्याद दाखल केली. त्यांनी दावा केला की मेयरचा शोध खोटा आहे आणि त्यांना फसवून पैसे घेतले गेले. कोर्टाने तीन तंत्रज्ञ तज्ज्ञ नेमले. पण मेयरने त्यांच्यासमोर गाडीची चाचणी देणे टाळले .

तज्ज्ञांचा निष्कर्ष:

मेयरची “वॉटर फ्यूअल सेल” ही फक्त सामान्य इलेक्ट्रोलिसिस प्रक्रिया आहे.
त्यात काहीही क्रांतिकारी नाही.
तंत्रज्ञान “तुटक आणि बिनमहत्त्वाचे” (Trivial) आहे .

ओहायो कोर्टाने मेयरला “जबरदस्त आणि धोकादायक फसवणूक” (Gross and Egregious Fraud) दोषी ठरवून, गुंतवणूकदारांना $२५,००० परतफेड करण्याचा आदेश दिला .

सावित्रीच्या कथा: खून किंवा कॉन्सपिरसी?

(Conspiracy Theories: Murder or Coincidence?)

मेयरच्या मृत्यूनंतर अनेक साजिशी सिद्धांतांना उधाण आले:

तेल कंपन्यांचा वध: मेयरने आयुष्यात अनेक वेळा सांगितले होते की तेल उद्योगाचे प्रतिनिधी त्याला धमक्या देतात. त्यांनी त्याला $१ अब्ज डॉलर्स ऑफर केले होते जेणेकरून तो आपला शोध सोडून देईल .
गाडीची गायबी: मेयरच्या भावाने नमूद केले की मृत्यूनंतर एका आठवड्यात, डून बगी गायब झाली. नंतर ती कॅनडामध्ये सापडली, पण तिचे रहस्य कायमच .
सरकारी दडपशाही: काही अहवालांनुसार, पेंटागनने मेयरच्या तंत्रज्ञानाची तपासणी केली होती. १९५२ च्या “इन्व्हेंशन सिक्रसी अॅक्ट” नुसार, “राष्ट्रीय सुरक्षेला धोका” निर्माण करणारे शोध गुप्त ठेवता येतात .

विरोधी मत:

बेल्जियन गुंतवणूकदार फिलिप व्हँडेमोर्टेल (Philippe Vandemoortele) म्हणाले, “मी मेयरचा मित्र होतो. हे अफवा निराधार आहेत.” .
वैज्ञानिक फिलिप बॉल (Philip Ball) यांनी हा शोध “छद्मविज्ञान” (Pseudoscience) ठरवला .

आधुनिक तंत्रज्ञानातील मेयरचा वारसा

(Meyer’s Legacy in Modern Tech)

मेयरच्या मृत्यूनंतर २५ वर्षांनी, पाणी-आधारित इंधनाचा विचार पुन्हा जागा झाला आहे:

ई-फ्यूअल (eFuel): पॉर्शे, बॉश सारख्या कंपन्या वायू आणि सौर ऊर्जेच्या मदतीने पाण्याचे विद्युतविभाजन (Electrolysis) करून हायड्रोजन तयार करतात. हा हायड्रोजन वातावरणातील कार्बन डायॉक्साइडसोबत मिसळून कृत्रिम पेट्रोल तयार होतो .
रेसिंगमध्ये क्रांती: २०२६ पासून, फॉर्म्युला वन गाड्या ई-फ्यूअलवर धावणार आहेत .
एलन मस्कचा दावा: जो रोगन पॉडकास्टवर मस्क म्हणाले, “सरकार आम्हाला पाण्यावर चालणाऱ्या कारचे प्रोटोटाइप तपासू देत नाही.” .

तथापि, हे तंत्रज्ञान मेयरच्या “परपिच्युअल मोशन मशीन” पेक्षा वेगळे आहे. ई-फ्यूअल निर्मितीसाठी जीवाश्म इंधनापेक्षा ५ पट जास्त ऊर्जा लागते .

अनुत्तरित प्रश्न आणि ऐतिहासिक धडे

(Unanswered Questions and Lessons)

१. विज्ञान बनाम दिवास्वप्ने

मेयरचा शोध ऊर्जा संकटाचे समाधान वाटत होते. पण त्याची चाचणी टाळण्याची प्रवृत्ती, कोर्टाचा फैसला आणि तत्त्वज्ञानाच्या नियमांवरील आक्षेपांमुळे त्याला “विज्ञान वेडा” (Science Maverick) मानले गेले .

२. सत्तेचे खेळ

मेयरच्या कथेमागील सत्य काहीही असो, ही घटना एक गंभीर प्रश्न निर्माण करते: तब्बल ६,००० पेटंट्स अमेरिकन सरकारने गुप्त ठेवली आहेत (१९५२ च्या कायद्यान्वये). त्यापैकी किती “पर्यावरणपुरुषक” उपाय लपवले गेले आहेत? .

३. आशेचा किरण

आज जगभरात हरित हायड्रोजन (Green Hydrogen) संशोधनाला गती आली आहे. भारताने २०३० पर्यंत ५० लाख टन हरित हायड्रोजन तयार करण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आहे. मेयरचे स्वप्न अप्रत्यक्षपणे साकार होत आहे .

निष्कर्ष: रहस्य कायम, परंतु प्रेरणा अमर

(Conclusion: Mystery Remains, Inspiration Lives On)

स्टॅन्ली मेयरची कथा विज्ञान, सत्ता आणि सत्याच्या गूढ संग्रामाचे प्रतीक बनली आहे. त्याचा मृत्यू अनिर्णित राहिला, त्याचा शोध शास्त्रशुद्ध सिद्ध झाला नाही, तरीही त्याने जगाला एक संदेश दिला: नवकल्पना आणि धाडस हेच मानवतेचे भविष्य आहे. आज जेव्हा जग ऊर्जा संकटाला तोंड देत आहे, तेव्हा मेयरचे स्वप्न आपल्याला एकच प्रश्न विचारते — “जर हे खरे असते तर?” .

“सत्य कधीकधी कल्पनेहून विचित्र असते. पण कल्पनेच्या मागे धावणारेच भविष्य बदलतात.”
— स्टॅन्ली मेयरच्या भावाच्या स्मरणानुसार .

© वायरल वार्ता, २०२५. सर्व हक्क सुरक्षित.
स्रोत: The Columbus Dispatch, Wikipedia, AquaterreX, Red Web Podcast, Roarington.